Genel Bilgiler

Genel Bilgiler

Bitkisel Atık Yağ Nedir? Çevresel Zararları Nelerdir?

Zeytin, ayçiçeği, mısır, pamuk, soya, kanola ve aspir gibi yağlı bitki tohumlarından elde edilen yağlara bitkisel yağ denilmektedir. Bitkisel yağlar gıda sanayinde sıvı ve katı yapıda kullanıldığı gibi, yem sanayi, sabun sanayi, boya sanayi ve oleokimyasal (Hammaddesi; bitkisel ve hayvansal yağlar olan, günümüzde  "Yağ Kimyasalları"  olarak da bilinen bir kimya dalıdır) sanayinde kullanılmaktadır.

Bitkisel atık yağlar ise aşağıda belirtilen proseslerden herhangi biri veya birkaçının bir arada olmasından oluşmaktadır;

  1. Yağlı bitki tohumlarından bitkisel yağ eldesi sırasında; gerçekleştirilen rafinasyon işlemleri sonrası; soap-stock (ham yağlardan sudkostik nötralizasyonu ile serbest yağ asitlerinin giderilmesi sırasında ele geçen yan ürün), tank dibi tortu ve yağlı toprak gibi ortaya çıkan yan ürün ve tortu karakterindeki atıklar,
  2. Bitkisel yağların kızartmalık olarak kullanılması sırasında; yağın okside olması sonrası ve tekrar kullanımının sağlık açısından uygun olmamasını nedeniyle oluşan atıklar,
  3. Yağ tutuculardan elde edilen atık yağlar; Yağ tutucular, kullanılmış kızartmalık yağların bulaşık yıkanması veya yağın lavabodan doğrudan dökülmesiyle kanalizasyon sistemine vereceği zararların önlenmesi veya arıtımları sırasında arıtma tesisinin işletim maliyetlerinin azaltılmasına yönelik olarak atık sudaki yağın fiziksel yöntemler ile uzaklaştırılması amacıyla oluşan yağın; sistemden ayrılması için kullanılan yağ ayırma birimleridir. 

Müdürlüğümüz yukarıda tanımlanan bitkisel atık yağ gruplarından; yalnızca kullanılmış kızartmalık yağların İstanbul il sınırları içerisindeki yönetimini ve denetimini yapmaktadır.

Ülkemizin yıllık bitkisel yağ kullanımı yaklaşık olarak; 950 bin ton sıvı yemeklik, 550 bin ton margarin, 200 bin ton civarında da yem, boya ve sabun sanayi ihtiyacı olmak üzere 1,7 milyon tondur. Bitkisel yağ üretimi sırasında oluşan atıklar ile kızartma işlemi sonucu oluşan kızartmalık atık yağların toplamı yaklaşık 350 bin ton olduğu tahmin edilmektedir.

İstanbul’da Yönetmelik hükümlerine göre bitkisel atık yağ üreten çok sayıda lokanta, fastfood ve restoran yanında, yemek hazırlama merkezi ve otel/motel bulunmakta olup, yılda yaklaşık 150 – 160 bin ton bitkisel atık yağ oluştuğu tahmin edilmektedir (İstanbul’da oluşan bitkisel atık yağ miktarı Türkiye’dekinin %40’ıdır).

Kullanılmış Kızartmalık Yağların Çevresel Zararları Nelerdir?

Kullanılmış kızartmalık yağların; evsel atıklarla birlikte atılması, lavaboya dökülmesi, kanalizasyon sistemlerine verilmesi veya kontrolsüz bir şekilde açık alanlara, toprağa bırakılması sakıncalıdır. Bu gibi çevreye zararlı etkilerinden dolayı kullanılmış kızartmalık yağların, çevreyle uyumlu olarak yönetilmesi gerekmektedir.

Lavaboya ve kanalizasyon sistemlerine dökülen kullanılmış kızartmalık yağlar; kanal sisteminde borulara yapışarak ve akış hızını engelleyerek; atıksu arıtma sistemlerinde toplam kirlilik yükünü artırarak ve alıcı ortamda da (toprak, su gibi) alıcı ortama oksijen transferini engelleyerek kirliliklere neden olmaktadır.

Kullanılmış kızartmalık yağların; lavaboya dökülmesi durumunda kanalizasyon sistemine gidecektir. Lavaboya dökülen yağlar şehir kanalizasyon sistemine ulaşmadan önce, lavabodan atıksularla birlikte akarken yapışkan yapısı nedeniyle atıksu içersindeki katı maddeleri de bağlayarak  tesis içi (bina içi) boruların cidarına yapışarak borunun kullanılabilirlik hacminin daralmasına neden olmaktadır.

Kızartmalık yağlar üretildiği yerde; diğer atık maddelerden ve çöplerden ayrı olarak biriktirilmelidir. Kızartmalık yağların özellikle fazla miktarda tüketildiği yerlerde (otel, motel, sanayi mutfağı, lokanta, yemekhane v.b. gibi) kızartmalık yağ ünitelerinin (Fritöz, tava gibi) ve kullanılan malzemelerin (tabak, kaşık, çatal gibi) yıkanması sırasında; ortaya çıkan yağ miktarı evsel atıksu içindeki miktardan fazladır. Bu nedenle yıkama ile lavaboda oluşan bu yağların bina içi boru sistemine ulaşmadan önce lavaboya takılacak  yağ tutucularında tutulması gerekmektedir. 

  1. Kullanılmış kızartmalık yağlar biriktirilmez ve yağ tutucularında tutulmazsa; oluşan tüm yağlar şehir kanalizasyonuna gidecektir. Şehir kanalizasyonuna verilen bu kızartmalık yağlar varsa önce şehir arıtma tesisine ulaşırlar. Arıtma tesisine ulaşan kullanılmış kızartmalık yağlar; şehir atıksu arıtma tesisinin toplam kirlilik yükünün yaklaşık %25ni oluştururlar ve bu yağların giderildiği tesislerin işletme-bakım ve ilk yatırım ve işletme maliyetinin artmasına sebep olacaktır.
  2. Kullanılmış kızartmalık yağlar biriktirilmez ve yağ tutucularında tutulmazsa; oluşan tüm yağlar şehir kanalizasyonuna gidecektir. Şehir kanalizasyonuna verilen bu kızartmalık yağlar;şehir arıtma tesisinin olmaması durumunda denize deşarj olacaktır. Özgül ağırlıkları deniz suyundan daha hafif olan kullanılmış kızartmalık yağlar; deniz su yüzeyini bir film tabakası gibi kaplamakta ve havadan oksijen transferini önleyerek su altı canlı varlığını olumsuz yönde etkilemekte ve deniz ekosistemine zarar vermektedir.
  3. Kullanılmış kızartmalık yağların lavaboya ve kanalizasyon sistemlerine dökülerek toprak kirliliğine neden olması durumunda ise toprağın verimli kullanımını azaltmakta, aynı zamanda yer altı suyuna da karışabilmektedir.

 

 Kullanılmış Kızartmalık Yağların Yönetimi (Toplanması – Taşınması – Bertarafı)

Yönetmelik gereğince; lokantalar, sanayi mutfakları, oteller, tatil köyleri, motel ve yemekhaneler, hazır yemek üretimi yapan firmalar ile diğer yerlerden çıkan bu atık yağlar İstanbul’da Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’ndan lisans almış firmalar tarafından toplanması gerekmektedir.

Lisanslı taşıma aracı; beyaz renkte ve araç kasasının veya tankının her iki yüzünde yeşil renkte, dikey yüksekliği en az 20 cm olan Bitkisel Atık Yağ Taşıma Aracı ibaresi bulunacaktır. Taşıma araçlarının kasa veya tankları; sızdırmaz, koku önleyen ve kolaylıkla temizlenebilir bir sisteme sahip olması zorunludur.

Atık yağların taşınması sırasında araçlarda ulusal atık taşıma formu bulundurulması zorunludur. Araçlarda bulundurulacak ulusal atık taşıma formlarıyla ilgili olarak Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinin ilgili hükümleri uygulanır.

Çevre Lisanslı Kullanılmış Kızartmalık Yağ Toplayıcıları Listesi

Çevre Lisanslı Bitkisel Atık Yağ Geri Kazanım Firmalarına; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü resmi internet sitesinden güncel olarak ulaşılabilir.

http://www.csb.gov.tr/gm/ced/

 


İstanbul Büyükşehir Belediyesi - Bilgi İşlem Daire Başkanlığı